Çocuk Gelişiminde Öz Bakım Süreçleri
Çocuğun gelişim dönemine uygun olarak yapabilmesi beklenen, kendi bakımı ve yaşamını başka kişilerin yardımına ve varlığına ihtiyaç duymadan sürdürebilmesini sağlayan kişisel bakım becerilerinin tamamına öz bakım becerisi denir.
Öz bakım becerilerini kazanmak bireyin bağımsız, yeterli ve kendine güvenen bir kişi olmasında çok önemli bir yere sahiptir. Büyümenin en önemli göstergesi kendi işini kendi yapabilmek değil midir?
Anne babalara nasıl bir çocuk yetiştirmek istedikleri sorulduğunda en çok verilen cevaplardan biri “Kendi ayakları üzerinde durabilen bir evlat” cevabıdır. Kendi ayakları üzerinde olduğunu hissetmesi için kişinin ayaklarını fark etmesi ve kullanma becerilerini geliştirmesi bir gerekliliktir.
36-48 Aylık Çocukların Özbakım Becerileri
- Kendi kendine yemek yer.
- Düğmesiz ve bağsız giysileri yardımsız çıkarır.
- Yardımla giyinir.
- Giysinin önünü arkasını bilir.
- Dişlerini yardımla fırçalar.
- Saçlarını yardımla tarar.
- Kendine güveni sarsılabilir.
- Tuvalet gereksinimini yardımla karşılar.
- Kendine ait eşyaları toplar.
48-60 Aylık Çocukların Özbakım Becerileri
- Saçlarını tarar.
- Giysilerini yardımsız giyer, çıkarır.
- Giysilerini asar.
- Ayakkabılarını yardımla bağlar.
- Elini yüzünü yardımsız yıkar.
- Dişlerini fırçalar.
- Sofra kurallarına uyar.
- Yemekle ilgili araç gereçleri uygun kullanır.
60-72 Aylık Çocukların Özbakım Becerileri
- Dişlerini fırçalar.
- Vücudunu yıkar.
- Tuvalet gereksinimini tek başına karşılar.
- Hava şartlarına uygun kıyafetler seçer.
- Giysilerini kendi giyer, çıkarır.
- Yemek araç-gereçlerini bir yetişkin gibi kullanır.
- Ayakkabılarını bağlar.
- Sofra kurallarına uyar.
- Tehlike yaratacak durumları fark eder.
Çocuklar Öz Bakım Becerisi Kazanırken Aileler Ne Yapabilirler?
Çocuklar anne babanın fark etmediği zamanlarda bile onları izlemeye devam ederler. Öğrenmenin ve bir beceri geliştirmenin en etkili yollarından biri taklit etmektir, bu yüzden çocuğunuza model olmanız önemlidir.
Çocuklara sürekli hatırlatmalar yapmak ve sürekli “hadi” kelimesini kullanmak, çocuklarda tepkisel davranışlara sebep olabilir. Bunları engellemek için beklediğiniz davranışları resimli ve renkli notlar hazırlayıp görebileceği yerlere asarak hatırlatabilirsiniz. Örneğin banyoda aynanın üstüne diş fırçalayan bir çocuk resmi asabilirsiniz.
El-yüz yıkama, giyinme gibi faaliyetleri, keyifli zaman paylaşımı haline dönüştürebilirsiniz, çocuğunuzun çabalarını görüp takdir edebilirsiniz.
Çocuklara öncelikle kazandırılması gereken şey kirlenmemeleri değil, kirlendikten sonra nasıl temizlenmeleri gerektiğidir.
Öz bakım Becerisi 2-3 Yaş Etkinlik Önerileri
- Çocuğunuzun tuvalete gitme zamanlarını öğrenince dikkatlice takip edin ve tuvalet ihtiyacın var mı diye sorun. Bu hatırlatma kazayla altına kaçırmasını önleyebilir.
- Zor giyinen ve kısıtlayıcı giysilerden kaçının. Altını bağlamak yerine alıştırma külotu giydirin.
- Zaman zaman ona hatırlatın ve tuvalete gitmek isteyince onu övgü dolu sözlerle ödüllendirin.
- Kazaları görmezden gelin ve çocuğun ıslak veya kirli çamaşırlarını mümkün olduğunca kendisinin değiştirmesine izin verin.
- Bütün aile bireylerinin tuvalet ihtiyaçları olduğunda aynı kelimeleri kullanarak çocuğa örnek olmalarını sağlayın.
Öz bakım Becerisi 3-4 Yaş Etkinlik Önerileri
- Bir mekanda tehlikeli bir nesne varsa bunu çocuğa gösterin. Örneğin, mutfakta yemek pişirirken sıcak olan ocağı ve tencereleri çocuğa gösterip dokunulmaması gerektiğini söyleyin. Dışarıda ise sivri ve keskin bahçe aletlerini gösterip canını acıtabileceğini söyleyin.
- Beraber kitaplara bakarken tehlikeli olabilecek tanıdığı nesneleri ona gösterin ve çocuğun bu nesnelerin neden tehlikeli olduğunu siz söylemesini bekleyin. Ayrıca tehlikeli nesneleri size göstermesini de çocuktan isteyebilirsiniz.
- Çocuğun tehlikeli bir şeyden saklanıldığında veya onu göstererek "O sıcak" veya "O acıtır" gibi sözler söylendiğinde onu mutlaka övün ve "Evet o ....... dır" deyin.
- Tehlikeli ve tehlikesiz nesnelerin resimlerini çocuğa gösterin. Ona hangi resimlerin tehlikeli ve hangilerinin tehlikesiz olduğunu sorun.
Öz bakım Becerisi 4-5 Yaş Etkinlik Önerileri
- Çocuğa el ve yüzünü ne zaman yıkayacağını hatırlatmak gerekebilir. Bu işi yapma çabası gösterince onu övün.
- Çocuğa ait özel sabun, havlu ve sabun bezini onun erişebileceği bir yere koyun.
- Gerektiğinde aynaya bakabilmesi veya musluğa yetişebilmesi için bir tabure veya basamak temin edin.
- Başlangıçta, çocuğa ellerini ve yüzünü sabunla nasıl yıkayacağını gösterin ve gerekirse ona fiziksel yardımda bulunun. Zamanla, çocuk sözel ipuçları ile etkinliği yapana kadar yardımlarınızı azaltın. Sonunda kendi başına ellerini ve yüzünü yıkayabilsin.
- Sabun parçacıklarını su ve gıda boyası ile karıştırarak renkli sabun kalıpları yapın. Çocuğun ellerine resim çizin veya boyayın ve ellerini yıkayarak temizlemesini destekleyin. Bu etkinliği eğlenceli ve tatmin edici kılar.
Öz bakım Becerisi 5-6 Yaş Etkinlik Önerileri
- Evcilik veya komşuculuk oyunu oynayın. Boş bir süt kutusu kullanın. Kutuyu kapatın ve çocuktan açmasını isteyin. Bunu yapınca, açılmamış bir süt kutusu kullanın.
- Yemeklerde, açılmamış süt kutularını bırakınız çocuk açarak uygulama yapsın. Başlangıçta siz kutunun birazını açın ve bırakın çocuk tamamlasın. Yardımlarınızı çocuk kutuyu kendi başına açana kadar yavaş yavaş azaltın.
- Çocuğa "açık" kelimesini okumayı öğretin böylece hangi tarafı açacağını öğrensin.
- Başlığın bağcıklarını bağlamayı giysi masaya yatırılmışken veya başkasının üstündeyken çalışın. Sonra çocuk giysinin başlığını giyince ona bağlayın.
- Gözleri kapalı iken herhangi bir bağcığı bağlama oyunu oynayın. Çocuğu bütün denemeleri için övün.
